2) I'm going to be exactly what you want to see. It's you who's haunting me; you're wanting me to be the stranger in your life. Am I amusing you? Or just confusing you? Am I the beast you visualised? And if you want to see eccentric oddities, I'll be grotesque before your eyes. Am I scary for you?
Het is een bekentenis die ik vaak met enige schroom, voorzichtigheid en zelfspot moet durven maken. Of het is eerder een naam die je draagt, een categorie met een hele reeks bijkomstigheden, verwachtingen en eisen. Het is een naam die ik minder vaak uitspreek dan de mensen rond mij, iemand waar ik vaker aan word herinnerd dan dat ik er zelf aan denk. Het is een soort stigma, een soort geestesziekte zelfs, waaronder ik dan maar gebukt moet gaan, in mijn krappe hokje geduwd. Maar ik heb meer en meer het gevoel dat ik weet waarom ik deze stempel draag. Dat ik mezelf begrijp en volledig in staat ben een analyse te maken van deze interesse, deze fascinatie. En ik vind dat ik het recht heb op een verdediging.
Ja, het gaat over Michael Jackson. Maar luister.
Natuurlijk vind ik zijn muziek goed. Natuurlijk vind ik dat hij goed kan dansen, video's kan maken, teksten schrijven en wat nog meer. Ik hou van zoveel muziek, en van zoveel muzikanten. Maar ik hoop dat ik het recht heb om ook intellectueel gezien een beslissing te maken. Om mijn voorliefde voor Michael Jackson om te kunnen zetten naar een intelligent, academisch, ideologisch en zelfs literair iets, waaruit ik inspiratie, ervaring en wijsheid kan putten. Ik wil dit schrijven om duidelijk te maken, voor een weliswaar erg beperkt publiek, wat er achter mijn schijnbaar oppervlakkige fascinatie schuilt. Iets dat geen blinde persoonsverheerlijking is, noch koudbloedig analyseren. Achter de posters, de witte sokken en de cd-verzameling schuilt iets anders. Iets minder tastbaars. Een soort voorwerelds gevoel. Mijn fascinatie is er op het vlak van een geïnteresseerde in cultuur. In sociologie. In politiek. In literatuur. In kunst. In psychologie. In het leven. Ik wil dit uit de doeken doen. Geef me tijd en een stem.
Het eerste wat je dan krijgt, is kritiek. Afschuw en onbegrip. Dat begrijp ik. Daar moet men mee leren leven. We kunnen grondig gaan kijken waar dit vandaan komt. Neem een man. Maak van hem de bekendste mens aller tijden sinds Jezus Christus. Maak van hem niet zomaar een bekendheid, maar een integraal deel van de globale cultuur, zo immens groot en universeel dat zijn dood de digitale en werkelijke wereld tot stilstand brengt. En maak van deze man een onfortuinlijk geval, voorzien van een hele reeks aangeboren of verkregen kwaaltjes. Geef hem een hart van goud. Ontneem hem zijn jeugd. Werp deze man voor de leeuwen. Zie wat er gebeurt.
Bekijk hem. Lijkbleek. Ingevallen wangen, cosmetische tattoeages rond de lippen en een gitzwarte pruik op het hoofd. De neus spits, driehoekig. Moet je nog verder kijken? Het uiterlijk van Michael Jackson is één van de meest aanhoudende kritieken over de man die er te vinden zijn. Zijn neus, zijn huidskleur, zijn knokelige lichaam, het is een onophoudelijke bron voor vertier. In de pers, op straat, men heeft een mening klaar over Michael Jacksons gezicht. Men vindt dat "hij had moeten stoppen rond Thriller", vraagt zich af of zijn neus van plastic was, lacht om zijn pruik en grinnikt om zijn bruin verkleurde, slecht onderhouden vingernagels. In een cultuur van het uiterlijk, waar niet te bereiken idealen mensen tot depressies dwingen en waar lichamelijke imperfecties reden genoeg zijn om iemand te kleineren, is het geen verrassing hoe dit gezicht werd veroordeeld.
We leven in een tijd waar mensen "er uit moeten zien". Aan het uiterlijk wordt immens veel belang gehecht. Meer nog, een goed uiterlijk wordt geacht als een teken van een goed innerlijk. In make-overprogramma's, films, sprookjes etc. staat een verbetering van het uiterlijk steeds gelijk aan succes. Als je er beter uit ziet, dan komt alles wel goed. Bovenal wordt er benadrukt dat het mogelijk is om er op een bepaalde manier uit te zien. Miljoenen mensen bekijken zichzelf en haten zichzelf om hoe ze er uit zien. De persoonlijkheid, wijsheid en vriendelijkheid van iemand, dat is niet marketable, kleinschalig geapprecieerd maar geen materiaal voor blockbusters of magazines.
En datzelfde publiek verslindt een bekendheid wanneer diens uiterlijk een foutje vertoont. Youtube bevat filmpjes als "Celebrities EXPOSED without make-up". De droom van een ideaal uiterlijk wordt ontmaskerd, maar de reacties zijn helemaal niet zoals je zou verwachten - die van begrip of meer vertrouwen in zichzelf - maar leedvertier en spot. De bekendheden worden als lelijk uitgescholden door dezelfde mensen die zichzelf lelijk vinden omdat ze niet zo knap zijn als de bekendheden. De cultus van het lichaam heeft gezorgd voor een mismaakte vicieuze cirkel met buitengewoon ernstige gevolgen voor het zelfbeeld van een enorm groot deel van de wereldbevolking.
En net déze, hyperactieve en paradoxale verering van de buitenkant kan lekker genadeloos toeslaan op Michael Jackson. Eens was hij een chocoladebruine lieverd met de ogen van een jong damhert, een gezellige bos haar en een parelwitte glimlach. Mensen zeggen dat het daar bij had moeten blijven alsof de man een keuze had. Maar wat fotomateriaal, interviews en autopsierapporten wel duidelijk moeten maken, de man had absoluut geen keuze. Michael Jackson leed aan een dubbele dosis huidziekten: vitiligo en lupus. Vitiligo is een ziekte die het pigment van een (zwarte) huid afbreekt. Een Afro-Amerikaan als Michael Jackson verliest dus gaandeweg zijn originele donkerbruine kleur. Op tientallen foto's zijn dan ook ofwel witte vlekjes te zien op zijn donkere huid of donkere vlekjes op zijn witte huid. De tweede ziekte is lupus. De variant van Michael zorgde voor enorm veel irritatie op de huid, littekentjes, uitslag en allergie voor zonlicht. Beide zaken zijn niet zomaar aandoeningen die zijn uiterlijk veranderden. Ze veranderden voor de popster de rest van zijn leven en hebben dat leven op een veel grootschalerige manier aangetast dan velen vermoeden.
Vitiligo kan je zijn gang laten gaan. Dan krijg je zwarten met een met wit bespikkelde huid, aangezien de ziekte nooit de volledige huid bestrijkt. Of, wat dokters aanraden, je kan het proces bespoedigen door crèmes te gebruiken die de huid sowieso afbreken, en sneller. Deze crème gebruikte Michael Jackson dus om - u hoort het goed - zijn reeds afstervende huid te bleken. Om niet van de ene dag op de andere van zwart naar wit te gaan, en vooral om niet als een circusfreak te worden beschouwd wegens zijn bizarre, zwartwitgespikkelde gelaat, droeg hij make-up, lichtbruin, tot zijn gelaat volledig blank was geworden. Maar het proces van blank worden, het verbergen voor de genadeloze pers en het verliezen van je uiterlijke identiteit als een trotse Afro-Amerikaan moet enorm pijnlijk zijn geweest voor hem.
Daarenboven heb je lupus. Een simpelweg pijnlijke ziekte die de huid aantast, pijnlijk maakt en huidcellen afbreekt. Patiënten met lupus wordt aangeraden uit de zon te blijven. Voor een artiest als Michael Jackson betekende dat drastische maatregelen. Zonnebrillen, hoeden, kleren met lange mouwen en broekspijpen, mondmaskers, zelfs paraplu's boven het hoofd, om toch maar uit het zonlicht te blijven. Een gruwelijk lot waar hij een fashion statement van maakte. Maar noteer tenminste de tragedie van een man wiens lichaam hem transformeerde, hem verminkte en hem publiekelijk liet beschimpen, zonder zijn eigen toedoen. Hier haal ik niet per se medelijden uit. Hier haal ik een verhaal uit. Over de cultuur van de Amerikaanse celebrity, van schoonheid en het uiterlijk, van diep persoonlijke en socioculturele pijnen die iemand kan doorstaan en zelfs over geneeskunde. Het is meer dan met mijn vuisten schudden naar iedereen die om hem lacht. Het is de aantrekkingskracht van een fenomeen, in al haar kwalen en al haar schoonheid.
Maar goed, de chirurgie dan. Weer zo'n touchy subject, en misschien nog meer een ultiem voorbeeld van de Amerikaanse celebritycultus. Want we willen dat alle sterren er mooi uitzien. Zij bezwijken onder die druk en laten aan zich werken. Als dat lukt, geilen we op hun kersverse gezichten en lichamen. Als dat mislukt, verscheuren we hen. Dezelfde mensen naar wie we opkijken als schoonheidsidealen worden verworpen wanneer blijkt dat ze die idealen zélf niet halen.
De chirurgie die Michael Jackson heeft laten doen, is als volgt samen te vatten. Een zestal neuscorrecties. Eén keer een putje in zijn kin (een ijdel moment). Wat werk aan zijn bovenlip. En, beste lezer, geloof mij of niet, dat is het zowat. Andere dingen zijn te wijten aan, jawel, andere dingen. Aan vermageren. Aan het anders stileren van wenkbrauwen, haar of zelfs wimpers. Het dragen van make-up. Het ouder worden. De 23-jarige Thrillerzanger is nu eenmaal een jonge, slungelige twintiger. De man die we tijdens het voorbije decennium zagen, was 40, vermoeid, getekend en graatmager.
Bij het repeteren voor een concert ergens begin jaren '80 brak Michael Jackson zijn neus. Tijdens de operatie liet hij deze meteen verkleinen - een schijnbaar onschuldig momentje van een jongen die zijn fortuin gebruikt voor wat ijdelheid, maar wat ongetwijfeld terug te leiden is tot de pesterijen over zijn brede neus die hij van zijn vader te verduren kreeg (hij kreeg de bijnaam 'Big Nose') en de angst dat hij uiterlijk op zijn vader zou gaan lijken. Nu, na deze operatie komt een eerder vermeld probleempje de kop op steken. Patiënten met lupus wordt ten zeerste afgeraden om cosmetische chirurgie te ondergaan. De nieuwe huidcellen breken af, worden verstoten. Elke operatie sinds die eerste was geen poging om de neus kleiner te maken, maar net om die weer normaler te maken, ondanks het afsterven van de huid. Michael Jackson heeft zijn neus nooit gewild zoals die was, noch voor, noch na de operatie. Een ijdelheidje dat hem duur te staan kwam, natuurlijk, want de hele wereld lacht hem uit om zijn driehoekig tandenstokerneusje. En wat doe je wanneer mensen je neus haten? Je probeert hem te veranderen, natuurlijk.
Andere operaties zijn gering. Zijn fenotypische kenmerken - kapsel, wenkbrauwen, make-up, gewicht - veranderden zo dramatisch, en hij werd steeds ouder. Wie de tijd neemt, herkent in de man van pakweg 2006 nog steeds de man van 1983. Hij is niet onherkenbaar, verminkt of mismaakt.
Hiermee wil ik afsluiten voor deze eerste keer. Het is oppervlakkig gebleven, maar mijn bedoeling moet nog doorschijnen. Ik ben geen 'fan', noch een 'blinde vereerder'. Uit Michael Jackson heb ik geleerd. In 50 jaar tijd heeft hij zowat alles dat er over het leven te leren valt samengevat. Zijn bestaan is een ongelooflijk grote bron van pijn en blijdschap, afgrijsen en aantrekkingskracht, kennis en onbegrip. Ik ben geïntrigeerd door hem en door de manier waarop hij bekeken wordt. Door hoe hij de wereld rond hem heeft blootgelegd, heeft ontmaskerd in al haar schoonheid, maar ook en vooral, in al haar haat, hypocrisie en oppervlakkigheid.
Hij is voor mij het beste verhaal ooit geschreven. Een triomf en een tragedie. Ik wil hem in verdere posts nog verder bestuderen om te omschrijven waarom zijn bestaan, zijn boodschap (zowel degene die hij uitte als degene die zijn leven overbrengt) en zijn receptie door de wereld (verering en afschuw, onbegrip en pijnlijke analyse) mij zo interesseren. En waarom ik zoveel respect en warmte voel voor hem, een man die verloren is gelopen in een wereld waar hij achteraf gezien maar beter ver weg van was gebleven.
that's one fine piece of writing, thinking, feeling, being. Good work.
BeantwoordenVerwijderen